مهندسی مکانیزاسیون و مديريت  

مقدمه
ما در دنیایی زندگی می کنیم که گیاهان گلدار حاکم هستند. این گیاهان، همچنانکه توسط اجداد انسانی قبل از تاریخ ما مورد استفاده بودند، یکی از معروفترین و قابل استفاده ترین گیاهان به وسیله مصرف کننده های امروزی هستند. آنها به صورت درختان، درختچه ها و نیز علف های واجد ساقه های نرم می باشند.
یک گستره وسیعی از گیاهان معمولی به عنوان علفها تعریف می شوند، مانند علف های چمن، سبزیها، گلهای وحشی، توت فرنگی، برنج، گندم، ذرت، تنباکو، خشخاش، شاهدانه، اغلب علف های هرز و برخی گیاهان زینتی رشد یافته در خانه ها، ادارات و گردشگاهها. نمونه های دیگری از گیاهان هستند که در طب و یا به عنوان ادویه استفاده می شوند مانند شیرین بیان، پونه، نعناع، خردل، سیر، زیره، رازک، ترب.
دانشمندان دو گروه عمده گیاهان چوبی و علفی را شناسایی کرده اند و این گیاهان را به دو گروه تک لپه ایها و دولپه ایها طبقه بندی نموده اند. دو لپه ایها گیاهانی هستند که دو اندام ذخیره غذا ( لپه ها ) در دانه دارند و تک لپه ایها فقط یک لپه دارند. اکثر تک لپه ایها علفی هستند اما دربین دو لپه ایها، هم گیاهان چوبی و هم گیاهان علفی وجود دارد. اگرتولید مثل گیاه از طریق دانه های حاصل از نمو میوه و گل انجام می شود تولید مثل جنسی نام دارد و اگر از طریق رشد جدید بخشهایی غیر از گل، مانند ساقه ها، برگها یا ریشه ها انجام شود این فرایند تولید مثل غیرجنسی نامیده می شوند.

طبقه بندی و نامگذاری گیاهان
نامگذاری گیاه شناسی ( یا علمی ) یعنی طبقه بندی و نامگذاری منظم گیاهان. نامگذاری موضوعی است که بی هیچ دلیلی مردم ناآشنا به موضوع را می ترساند. زیرا تصور می کنند برای استفاده از این سیستم، دانستن زبان لاتین ضروری است. اما سیستم نامگذاری گیاه شناسی چندان پیچیده نیست و به دانستن زبان لاتین نیازی ندارد. در حقیقت، تعداد زیادی از نامهای انگلیسی رایج، همام نامهای گیاه شناسی هستند مانند ایریس ( زنبق )، فوشیا ( گل آویز )، سیترس
( مرکبات ).
نامهای گیاه شناسی به چند دلیل به جای نامهای انگلیسی رایج استفاده می شوند.
دلیل اول، جهانی بودن نامهای گیاه شناسی است. نام های لاتین، سیستم جهانی استاندارد شناسایی گیاهان کشورها هستند. برای نمونه، نام لاتین Pyrus communis در نزد مردم آسیا، آفریقا، آمریکا یا اروپا به معنی گلابی است، با این شرط که مردم با نامگذاری گیاه شناسی آشنا باشند.
دلیل دوم، دقت است. نامهای رایجی مانند مینا چمنی یا عشقه برای بسیاری گیاهان مشابه با آنها به کار برده می شود. بنابراین اگر فقط نامهای رایج برای شناسایی این گیاهان به کار روند، سردرگمی ایجاد می شوند.
دانستن نام گیاه شناسی ( نام علمی ) گیاه می تواند در مورد نیازهای رویشی آن نیز اطلاعاتی در اختیار ما بگذارد.

ترجمه عنوانهای ویژه و ارقام زراعی رایج

 
آزمایشات مربوط به تشریح و فیزیولوژی گیاهی
گیاهشناسی (۱)

تهیه و تنظیم:
پروانه جلیل دوست علی


بسمه تعالی
لطفا به نکات زیرتوجه فرمائید:
۱-خواهشمند است در موعد مقرر در آزمایشگاه حضور بهم رسانید.
۲-سعی کنید در جلسات آزمایشگاهی غیبت ننمائید، در صورت غیبت از گرفتن گزارش کار آن جلسه معذوریم.
۳-طرز کار و دقت هر دانشجو در آزمایشگاه در نظر گرفته می شود و در نمره امتحان آخر ترم تاثیر داده خواهد شد.
۴-نتیجه آزمایشات را در دفتر مخصوص یادداشت نموده و پس از تنظیم آن را بعنوان گزارش کار در جلسه بعد تحویل نمائید.
۵-از میکروسکپ و وسایل آزمایشگاهی مراقبت کنید.
۶-در هر جلسه یک تیغ نو و کارنکرده حتما همراه داشته باشید.
۷-پس از اتمام کار وسایل مورد استفاده را تمیز نمائید.
۸-محیط کار و روی میز را نیز تمیز نگه دارید.
۹-در صورت امکان از روپوش آزمایشگاهی استفاده کنید.

مقدمه:
گیاه شناسی علمی است تجربی که به کمک آزمایش و مشاهده می توان قوانین کلی مربوط به عالم گیاهان را درک نمود.
آزمایش:
عموما به کمک ابزارها و وسایل گوناگون صورت می گیرد. ابزارهائی که برای بررسی ساختمان قسمتهای مختلف گیاهان بکار می رود عبارتند از:
۱-اسکالپل: چاقوهای مخصوص هستند که برای قطع قسمت های مختلفه گیاهان و تراشیدن کرکهای مختلف اندام ها بکار می رود.

-پنس: که لبه آن صاف و یا ممکن است شیار دار مستقیم یا نوک کج باشد.
۳-سوزنهای تشریح: که برای جابجا نمودن برشهای گیاهی بکار می رود.
۴-تیغ برش: جهت تهیه برش های نازک از قسمتهای مختلف گیاهان مورد استفاده قرار می گیرد.
۵-شیشه ساعت: که برای رنگ آمیزی نمونه های گیاهی بکار می رود.
۶-لام Lame: صفحه شیشه ای به ابعاد ۷۶×۲۶ میلیمتر بوده و برای تهیه پرپاراسیون یا نمونه های میکروسکپی کاربرد دارد.
۷-لامل Lamelle:صفحه ایت شیشه ای خیلی نازک به ابعاد۱۵×۱۵ یا ۱۸×۱۸ و ۲۰×۲۰ که برای پوشانیدن نمونه بکار می رود.
۸-آبفشان یا پیست: در مراحل مختلف رنگ آمیزی جهت شستشو مورد استفاده قرار
می گیرد.
۹-میکروسکپ(Microscope):میکروسکوپ کلمه ایست یونانی از دو کلمه میکرون به معنی کوچک و دیگر اسکوپئو به معنی دیدن مشتق شده و آن عبارت از دستگاهی که اشیاء کوچک را صدها برابر بزرگ نموده و قابل رویت می سازد.
۱۰-ذره بین یا (Loupe): که قدرت بزرگنمایی آن کم و شئی را زیاد بزرگ نمی نماید و تصویر در آن حقیقی است. این دستگاه برای مطالعه و تشریح قسمتهای مختلفه نباتات مانند اجزاء گل و مشاهده سطح بیرونی اندام هایی مثل برگها وکرکهای موجود در روی آنها و بطور کلی جهت مطالعه اندامهایی که بصورت زنده و بدون تهیه برش های گیاهی است بکار می رود.
کاربرد میکروسکپ در مطالعه سلولهای گیاهی
مقدمه:گیاهان مانند اغلب موجوددات زنده از سلول ساخته شده اند که واحد ساختمانی اصلی می باشد. برای مطالعه اغلب سلولها به میکروسکپ نیاز است. برخی اجزای سلول با درشت نمایی ۲ تا۱۵ برابر یک ذره بین دستی به راحتی قابل مشاهده هستند ولی برخی از آنها مثل میتوکندری، ریبوزوم و شبکه آندوپلاسمی به قدری کوچک هستند که با میکروسکپ معمولی آزمایشگاه قابل مشاهده نمی باشند و برای رویت اجزای بسیار کوچک به درشت نمایی ۲۰۰۰ تا ۵۰۰۰ برابر نیاز است و باید به جای موجهای نوری از پرتوهای الکتریکی استفاده نمود.
ساختمان میکروسکپ
پایه: قسمتهای دیگر میکروسکپ بر روی آن استوار شده و در میکروسکپ های جدید دستگاه نوری و ترانس بر روی آن تعبیه شده است.
دسته: بین پایه و لوله میکروسکپ بوده و وسیله جابجایی میکروسکپ می باشد. در روی دسته دو تا پیچ میکرومتر و ماکرومتر وجود دارد که این پیچها نمونه میکروسکپی را به عدسی شیئی نزدیک و یا از آن دور می نمایند. و در واقع ماکرومتر پیچ تنظیم میکروسکپ و میکرومتر پیچ فوکس می باشد.
همچنین صفحه سیاه رنگ پلاتینی (stage) به دسته متصل می باشد که در وسط صفحه پلاتینی سوراخی وجود دارد که نور را به شیئی مورد مطالعه می رساند. روی این صفحه گیره فلزی (stage clips) قرار دارد که برای ثابت نگاهداشتن لام بکار می رود.
برای آنکه لام در دو جهت جلو و عقب و راست چپ حرکت کند دو پیچ دیگر برای این منظور بر روی دسته تعبیه شده است.
جهت تنظیم نور هم پیچهایی موجود است که می توانند شدت نور را کم و زیاد و یا دیافراگم را باز و بسته نمایند.
لوله: که به دسته میکروسکپ اتصال دارد، این لوله حامل دستگاه بصری می باشد. لوله میکروسکپ شامل عدسی های چشمی یا Ocular Lens که انتهای فوقانی میکروسکپ قرار گرفته و عدسی های شیئی یا ابژکتیف Objectif که از یکسری عدسی های مختلف با بزرگنمایی های متفاوت مرکب می باشد.
فاصله عدسی ابژکتیف و پرپاراسیون را فاصله فرونتال می نامند. بطور کلی قدرت بزرگنمایی ابژکتیف با فاصله فرونتال و دشتی عدسی نسبت معکوس دارد. یعنی هر قدر ابژ کتیف قویتر باشد عدسی کوچکتر و فاصله فرونتال آن کمتر خواهد بود. برای آنکه انکسار نور در ابژکتیف های خیلی قوی موجب تیره ساختن شیئی نشود فاصله فرونتال را با مایعی از قبیل روغن سدریا ایمرسیون پر می نمایند. این قبیل عدسی ها را ابژکتیف ایمرسیون می نمامند.
رولور صفحه ایست مدور که در انتهای تحتانی لوله قرار دارد در حول یک نقطه حرکت
می کند در روی آن سوراخهایی تعبیه شده که عدسی های شیئی به آن پیچ می شوند و در صورتی که بخواهند ابژکتیف های میکروسکپ را تغییر دهند کافی است رولور را بچرخانند و صدای خشکی که جا افتادن آنرا اطلاع می دهد شنیده شود.
نگاهداری و حفاظت میکروسکپ:
میکروسکپ دستگاهی است بسیار دقیق که عدم مواظبت آن موجب از کار افتادن آن
می گردد. بنابراین در نگاهداری این دستگاه باید نهایت دقت و مراقبت را بجای آورد و نکات زیر را همواره بخاطر داشت:
۱-پس از خاتمه کار میکروسکپ را باید توسط پارچه تمیز یا جیرهای مخصوص پاک نمود.
۲-در هنگام پاک کردن ابژکتیف نباید لوله میکروسکپ را خوابانید زیرا خوابانیدن لوله موجب افتادن اکولر و شکستن عدسی آن می گردد.
۳-هنگامیکه با موادشیمیایی کار می کنید از تماس این مواد با بدنه میکروسکپ جلوگیری نمائید زیرا این موادممکن است بر بدنه میکروسکپ که فلزی است اثر کرده و یا لعاب مخصوص را از بین ببرد.
۴-چنانچه از ابژکتیف ایمرسیون استفاده شده است پس از خاتمه عملیات میکروسکپی باید روغن سدر را توسط گزیلول تولوئن پاک نمود.
۵-پس از اتمام کار بلافاصله میکروسکپ را خاموش کنید. چون عمر لامپها محدود است.
۶-پس از پاک کردن میکروسکپ آنرا با سرپوش هایی که مخصوصا اینکار است بپوشانید.
برنامه عملیات تشریح و فیزیولوژی گیاهی
در تشریح و مشاهده بافتهای گیاهی، مطالعه و مشاهده محتویات سلولهای تشکیل دهنده بافت مطرح نیست.
آنچه مورد نظر است مشاهده دیواره سلولی می باشد که برای رنگ آمیزی آن از رنگ های مختلف استفاده می گردد. بافتهایی که دارای یک لایه سلول هستند. مانند اپیدرم پیاز در زیر میکروسکپ قابل تشخیص می باشند زیرا که نور بخوبی از یک لایه سلول عبور
می کند. ولی برای مشاهده اندامهائی چون ریشه و ساقه که از چند نوع بافت و لایه های مختلف سلولی تشکیل می شوند نیاز به تهیه برش های نازک و رنگ آمیزی است که بطور اختصار به آن اشاره می شود.
برش گیری مقاطع گیاهی:
با استفاده از یک تیغ تیزو قطعه ای از مغز ساقه آقطی (مغز ساقه آفتابگردان) و یا یونولیت میتوان اقدام به تهیه برش از یک اندام گیاهی نمود. مغزساقه آقطی را برای برش اندامهای نرم گیاهی مورد استفاه قرار می دهند.
قبل از تهیه مقطع اندامهای گیاهی را باید تثبیت و نگهداری نمود. یکی از عمده ترین کارها در ارتباط با بافتها کشتن پروتوپلاسم است عمل توقف زندگی سلولها بایستی با کمترین بهم زدن ساختمان سلول و کمترین دستکاری در نظم سلولهای بافتها انجام پذیرد.
یکی از مفید ترین مایعات کشنده و محافظ که کاربرد وسیع دارد فرمول FAA است که بصورت فرمول زیر تهیه می گردد.
الکل اتیل ۹۵% ۵۰cc
اسید استیک جامد ۵cc
فرمالدئید ۳۷% الی ۴۰% ۱۰cc
آب ۳۵cc
در فرمول بالا می توان از اسید پروپانیک استفاده کرد که در آن صورت فرمول به شکل FPA در خواهد آمد. این مایع ثابت است، عمل سفت کردن خوبی دارد و می توان اندامهای گیاهی را سالها در آن نگاهداری کرد.
روش برش گیری:
-در شیشه ساعت مقداری اب بریزید.
-قطعه ای از مغز ساقه آقطی و یا یونولیت را بردارید و آنرا از طول بوسیله تیغ تخت برش عمودی بدهید.
-اندام گیاهی مورد نظر را بوسیله پنس در داخل شیار ایجاد شده در مغز ساقه آقطی قرار دهید.
-مغز آقطی در برگیرنده اندام گیاهی را در دست چپ و تیغ را در دست راست گرفته و بطور افقی و یکنواخت لایه های بسیار نازک از مغز آقطی و اندام گیاهی جدا کنید بنحوی که ضخامت برش یکسان باشد. در یک حرکت برش از حداکثر طول لبه تیغ استفاه کنید و از حرکت مشابه اره کردن با تیغ خود داری نمائید.
-برشها را که روی تیغ می مانند با استفاده از نوک سوزن تشریح بلافاصله به درون آب شیشه ساعت انتقال دهید. در این مرحله لایه های نازک آقطی در آب از مقاطع جدا
می شوند و آب مانع خشک شدن برشها می گردد.
رنگ آمیزی
برای تشخیص یک بافت و تمیز آن از سایر بافتها از تکنیک های رنگ آمیزی استفاده
می شود رنگ آمیزی برشهای گیاهی با دو روش ساده و مضاعف صورت می پذیرد.

رنگ آمیزی ساده
این رنگ آمیزی را معمولا برای مشاهده یک نوع بافت و یا بافتهای ساده مورد استفاده قرار می دهند.
در این روش برشها را به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در آب ژاول می گذارند تا برشهای بی رنگ گردند، یعنی از رنگهای حیاتی مانند کلروفینل- کاروتن- گزانتوفیل زدوده شوند و مواد درون سلول تخلیه گردند.
بعداز شستشو دادن برشها را با آب اسیددار می شویند و آنها را بسته به نوع رنگ چند ثانیه تا چند دقیقه داخل رنگ قرار داده و بعداز شستن با آب، نوع بافت مورد نظر را با توجه به رنگی که گرفته است تشخیص می دهند.
اگر دیواره سلولی از جنس چوب، چوب پنبه، یا کوتین باشد با رنگ آبی متیل به رنگ آبی، با رنگ فوشین بازی به رنگ قرمز روشن و با رنگهای سبز متیل یا سبز ید به رنگ سبز در می آید.
-ولی اگر دیواره سلولی از جنس سلولز باشد با رنگ قرمز کنگو به رنگ قرمز با کارمن زاجی به رنگ صورتی، با قهوه ای بیسمارک به رنگ زرد و زرد قهوه ای و با هماتوکسیلین به رنگ بنفش در می آید.
رنگ آمیزی مضاعف
وقتی که مشاهده چند نوع بافت با هم و یا بافتهای مرکب مورد نظر است از روش رنگ آمیزی مضاعف استفاده می شود. در این روش ابتدا برشها را مثل مرحله رنگ آمیزی ساده در آب ژاول و آب اسید قرار داده و سپس پس از شستشو در یک محلول رنگ کننده که دیواره های سلولی (چوبی، چوب پنبه ای و کوتینی) را رنگ می کند قرار
می دهند سپس آنها را از یک رنگ کننده دیواره سلولی سلولزی می گذارنند.
مراحل مختلف یک نوع رنگ آمیزی مضاعف که در این آزمایشگاه انجام می شود به ترتیب زیر است:
۱-در یک شیشه ساعت مقداری آب ژاول بریزید. برشها را از آب خارج کرده بمدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در آب ژاول قرار دهید تا برشها کاملا بی رنگ شده و محتویات سلولی از بین برود.
۲-برشها را دو تا سه بار با آب بشوئید.
۳-بمدت تقریبا یک دقیقه برشهای شستشو یافته با آب را داخل شیشه ساعت حاوی آب اسید قرار دهید تا اثر آب ژاول خنثی گردد. و مواد زائدی که توسط آب ژاول از بین نرفته است حل نماید.
۴-برشها را دو تا سه بار شستشو دهید.

-برشها را بمدت ۱۵ تا۳۰ ثانیه داخل محلول فوشین بازی یا سبزمیتل قرار دهید. دقت کنید که از رنگ سبزمیتل فقط یک یا دو قطره بریزید.
۶-برشها را با آب بشوئید.
۷-برشها را بمدت ۱۵ تا ۳۰ ثانیه در قهوه ای بیسمارک و یا ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در کارمن زاجی قرار دهید.
۸-برشها را برای آخرین بار با آب شسته سپس با تهیه پرپاراسیون در زیر میکروسکپ مشاهده کنید.
جدول زیر راهنمای رنگ ها، زمان رنگ آمیزی، نوع بافتها و جنس بافتها، رنگی که بافت به خود می گیرد (رنگ آمیزی مضاعف) می باشد.

مشاهده سلول گیاهی و بافت اپیدرم
مواد و وسایل مورد نیاز
-پیازخوراکی(Allium cepa)- برگ شمعدانی- برگ تره- پنس- لام- لامل- سوزن تشریح
مراحل کار:
۱- قطعه ای از اپیدرم پشتی فلس پیاز را جدا کرده و روی لام تمیز قرار دهید سپس قطره ای اب روی اپیدرم ریخته و لامل با زاویه ۴۵ درجه در یک لبه قطره آب قرار دهید و منتظر بمانید تا آب در لبه لامل پخش شود. سپس با سوزن تشریح لامل را روی قطره بگذارید و فشار دهید. اگر حبابهای هوا وجود دارند، با چند ضربه ملایم آنها را خارج کنید.
و بعد زیر میکروسکپ سلولهای اپیدرمی پیاز را مشاهده کنید ضمنا سلول گیاه را نیز مورد بررسی قرارداده و اجزای سلول و دیواره های سلولی را تا آنجا که قابل رویت است مشاهده نمائید.
۲- قطعه ای از اپیدرم تره را جدا کرده و به کمک پنس روی لام بگذارید دقت کنید که پارانشیم کلروفیلی به اپیدرم نچسبد قطره ای آب روی اپیدرم ریخته و بعداز گذاشتن لامل در زیر میکروسکپ مشاهده نمائید.
۳-قطعه ای از اپیدرم تحتانی برگ شمعدانی را به کمک پنس جدا کرده و پرپاراسیون تهیه کنید سپس آنرا زیر میکروسکپ مورد مشاهده قراردهید.
-شکل سلولهای اپیدرمی پیاز را رسم نموده و اجزاء سلول را نامگذاری کنید.
-اشکال سلولهای اپیدرمی تره را نیز پس از مشاهده رسم نموده و نامگذاری کنید.
-اشکال سلول های اپیدرمی شمعدانی (Geranium) را رسم نموده و نامگذاری کنید شکل کرکها را نیز پس از مشاهده رسم کنید.
-فرق بین اپیدرم شمعدانی و تره وپیاز را بیان کنید.
-مشاهده بافت چوپ پنبه
-مشاهده بافت پارانشیم ذخیره ای
-مشاهده دانه های نشاسته
مواد و وسایل مورد نیاز
-سیب زمینی- آب ژاول- آب اسید- آبی متیل- کارمن زاجی یا قهوه ای بیسمارک- تیغ تیز- سوزن تشریح- شیشه ساعت- لام- لامل و محلول ید (معرف نشاسته)
سیب زمینی (solanum tubersum)
مراحل کار:
۱-برشهای نازک از پوست سیب زمینی و یک مقداری از پارانشیم ذخیره ای چسبیده به چوب پنبه(پوست) را تهیه کنید.
-برشها را به مدت ۱۵ تا۲۰ دقیقه در آب ژاول قرار داده و پس از شستشو با آب آنها را یک دقیقه در آب اسید دار نگهدارید و دوباره چند بار با آب شستشو دهید.
-برشها را ۱۵ تا ۳۰ ثانیه در سبز میتل یا آبی میتل قرار داده بلافاصله با آب خوب شستشو دهید بطوری که بعداز چند بار شستن رنگی از نمونه ها ضایع نشود.
-برشها را به مدت ۱۵تا ۲۰ دقیقه در کارمن زاجی و یا ۳۰ تا۶۰ ثانیه در قهوه ای بیسمارک بگذارید بعد آنها را شسته و پرپاراسیون را آماده نمائید و زیرمیکروسکپ بافت چوب پنبه و پارانشیم ذخیره ای را مطالعه کنید.
-شکل سلولها را در بافت چوب پنبه و پارانشیم ذخیره ای رسم کنید.
-دیواره سلولی بافت چوب پنبه و پارانشیم ذخیره ای با چه رنگی رنگ می گیرند.
۲-مشاهده دانه نشاسته
از آب سیب زمینی به کمک تیغ با اسکالپل برداشته و به روی لام ریخته و یک قطره محلول ید اضافه نمائید و لامل را روی آن قرار داده زیر میکروسکپ مشاهده کنید.
-دانه های نشاسته با محلول ید به چه رنگی در می آید؟
-مشاهده بافت گزیلم و تزئینات چوب در آوند های جوبی ساقه کدو
-مشاهده بافت فلوئم یا آبکش در ساقه کدو مسمائیCucurbita-pepo
مواد و وسایل لازم
ساقه کدو- مغز آقطی- آب ژاول- آب اسید- آبی میتل- کارمن یا قهوه ای بیسمارک- تیغ نو وتیز- سوزن تشریح- شیشه ساعت- لام- لامل
مراحل کار:
ساقه کدو را طوری در داخل شکاف مغز آقطی یا یونولیت قرار دهید که بتوانید از آن برش طولی تهیه نمائید و برشهای نازکی از آن را بریده و در داخل آب ژاول بمدت ۱۰ دقیقه نگهدارید بعد آنها را چند بار با آب مقطر شسته و یک دقیقه در آب اسید قرار دهید و دوباره چند بار آنها شستشو دهید و مراحل دیگر رنگ آمیزی مضاعف را با رعایت زمانهای آنها تا آخر ادامه دهید و پس از آخرین شستشو چند نمونه را انتخاب کرده و روی لام بگذارید و با اضافه کردن یک قطره آب لامل را روی آن قرار داده و سپس زیر میکروسکپ مشاهده نمائید.
-مشاهدات خود را بار رسم شکل و نامگذاری کامل کنید.
-مشاهده ساختمان اولیه ریشه در ریشه زنبق (تک لپه ای) Iris
-مشاهده ساختمان اولیه ریشه در ریشه آلاله (دو لپه ای علفی)
مواد و وسایل مورد نیاز
ریشه آلاله- ریشه زنبق- آب ژاول- آب اسید- سبز متیل- کارمن یا قهوه ای بیسمارک- تیغ تیز- سوزن تشریح- شیشه ساعت- لام- لامل
مراحل کار:
در مغز آقطی یا یونولیت یک شکاف عمودی ایجاد کرده و ریشه را در شکاف طوری قرار دهید که برشهای عرضی تهیه شود سپس آنها را رنگ آمیزی مضاعف کنید و در نهایت بهترین نمونه را که کم رنگترین آنها بوده و درته آب می ماند انتخاب کرده و پر پاراسیون را آماده سازید و در زیر میکروسکپ ریشه تک لپه ای را مورد مطالعه قرار دهید.
-شکل قسمتی از برش عرضی ریشه زنبق و آلاله را که تمامی بافتهای ریشه را نشان
می دهد کشیده و نامگذاری کنید.
-فرق ما بین ریشه زنبق و آلاله را از نظر ساختاری مشخص نمائید.
مشاهده ساختمان ریشه گیاه دو لپه ای چوبی چند ساله
به دلیل اینکه تهیه لام برای اینگونه ریشه ها در شرایط آزمایشگاهی که میکروتوم وجود ندارد و بافتهای چوبی موجود در ریشه بوسیله تیغ قابل برش گیری نمی باشند لذا جهت مطالعه این نوع ریشه ها می توان از لامهای آماده و یا ترنس پرنسی های موجود بهره برد. برای مثال Tilia sp یا لاله درختی نمونه خوبی برای مطالعه معرفی می گردد. این برش نمونه یک ریشه جوان چوبی چند ساله است. زمانی که این برش کمتر از یکسال سن دارد، از نظر ساختار مشابه ریشه آلاله است. ولی در نمونه های چند ساله چوب ثانویه به وسیله کامیپوم آوندی در حلقه های سالانه متحدالمرکز مشابه ساقه ایجاد شده است. و آبکش ثانویه بیرون چوب ثانویه واقع شده است پس از مشاهده به سوالات زیر پاسخ دهید، ایا اندودرم وجود دارد؟ آیا اپیدرم هنوز کامل است؟ آیا پوست وجود دارد؟
-مشاهده ساختمان ساقه علفی گیاه دو لپه ای نعناع(Labiatae)
-مشاهده ساختمان ساقه گیاه تک لپه ای جگن(Cyperacea yuncus)
مواد و وسایل مورد نیاز و مراحل کار همانند جلسات قبل بوده و فقط زمان نگهداری برشها در آب ژاول برای ساقه نعناع ۱۰-۵ دقیقه و برای ساقه جگن۲۰-۱۵ دقیقه می باشد.
نمونه های میکروسکپی آماده شده را زیر میکروسکپ مورد مشاهده قرار داده و مطالعه نمائید
-شکل قسمتی از برش را که گویای ساختمان ساقه نعناع باشد رسم نموده و نامگذاری کنید.
-شکل قسمتی از ساقه جگن را نیز کشیده و نامگذاری کنید.
-ساقه گیاه دو لپه ای و تک لپه ای را با هم مقایسه کرده و وجه تمایز آنها را بیان نمائید.

جهت مشاهده ساختمان ساقه چند ساله چوبی در باز دانگان و نهاندانگان می توان از لام های آماده و یا از ترانس پرنسی های موجود استفاده نمود. و با توجه به مشاهدات به سوالات زیر پاسخ مناسب دهید:
۱-در چوب نهاندانگان و بازدانگان کدام نوع سلول سبب استحکام اصلی می شود.
۲-لوله های هدایت کننده آب در نهاندانگان و بازدانگان چه نامیده می شوند؟
۳-دو ویژگی ساختاری عنصروسلی که نسبت به تراکئید، آن را یک سلول هدایت کننده آب برتر می سازد چیست؟

مشاهده ساختمان برگ
جهت مشاهده ساختمان برگ می توان از برگ ذرت (تک لپه ای Nerium oleander) برگ خرزهره (و لپه ای بیابانی) و کاج (سوزنی برگ Needle pine)برش عرضی تهیه نمود.
مواد و وسائل لازم و مراحل کار جهت مشاهده ساختمان داخلی برگ همانند جلسات قبل بوده و زمان نگهداری در داخل آب ژاول ۲۰-۱۵ دقیقه برای هر سه برش می باشد.
در تهیه برش برگ ذرت و خرزهره باید برگ را طوری داخل شکاف یونولیت قرار داد که رگبرگ اصلی بصورت عمودی داخل شکاف قرار گرفته که در این صورت برش های تهیه شده عرضی خواهند بود.
پس از مشاهده لامهای آماده شده مزو فیل سه گیاه مورد نظر با هم مقایسه گردد.
-شکل رگبرگ اصلی و قسمتی از پهنک و نیز انتهای پهنک را رسم نموده ونامگذاری کنید.
-شکل برگ کاج را نیز کشیده و نامگذاری کنید.
-وجود روزنه داخل کریپت چه کمکی به گیاه خرزهره می کند.
-روزنه های موجود در سه گیاه در مقایسه با یکدیگر به چه صورت دیده می شود.
مشاهده ساختمان یک گل
ابتدا یک گل ساده مانند گل حنا را مورد بررسی قرار داده و اجزای گل را شناسایی کنید. اجزای یک گل کامل که عبارتست از دمگل- نهنج- کاسبرگ- گلبرگ- پرچم و مادگی را مشاهده نمائید.
درگلهای ناقص یک و چند جز از اجزای گل ممکن است وجود نداشته باشد گلهایی مانند اطلسی- لاله- گلایول- سوسن- پامچال- شقایق را بررسی کرده و اجزای مختلف گل را نام گذاری کنید. به فقدان برخی از اجزا توجه نموده و تعداد گلبرگها و کاسبرگها را شمارش کنید. اگر تعداد کاسبرگها و گلبرگها هر یک سه یا مضربی از سه باشد پس گل مورد مطالعه از یک گیاه تک لپه واگر تعداد آنها چهار یا پنج یا مضربی ازاین اعداد باشد پس گیاه مورد مطالعه دو لپه ای است نتایج مشاهدات خود را در جدول زیر مشخص نمائید.

آزمایشاتی در رابطه با فیزیولوژی گیاهی:
عوامل موثر در رویش دانه: سه عامل اصلی که رویش دانه را تحت تاثیر قرار می دهند عبارتند از:شرایط محیطی- قوه نامیه- خفتگی دانه
شرایط محیطی رویش دانه
دانه ها برای رویش به آب و اکسیژن و دمای مناسب محیط نیاز دارند. آب، برای شروع فعالیتهای فیزیولوژیکی در دانه ها آب مورد نیاز است. همچنین برای ساختن پروتوپلاسم نو، بزرگ ساختن و اکوئلهای سلولها و در نتیجه انبساط آنها در موقع رشد، حمل کردن قندها از لپه ها به مناطق نمو و تامین فشار تورژسانس در سلولهای گیاه نو رسته آب مورد احتیاج است. گذشته از آن آب در فرآیند فتوسنتز در لپه ها مورد نیاز است.
اکسیژن: در مراحل اولیه رویش، تمامی اکسیژن مورد نیاز دانه باید از فضاهای موجود در خاک گرفته شود اکسیژن برای فرآیندهای تنفس لازم است. تنفس انرژی مورد نیاز را برای همه فرآیندهای شیمیایی داخل سلول تهیه می کند. در موقع رویش دانه، فرآیند تنفس خیلی سریع صورت می گیرد.
دما: افزایش دما بیشتر واکنشهای شیمیایی، از جمله آنهایی را که در بدن موجود زنده صورت می گیرد سریع می کند. بنابراین رویش دانه تا ۴۰oC به سرعت صورت می گیرد. در دمای بالای ۴۵ oC، آنزیمهای درون سلولها خراب می شوند و دانه در حال رویش، خواهد مرد. در دمای پایین(oC ۰-۴) بعضی از دانه ها ممکن است هرگز قادر به رویش نباشند.
قوه نامیه بذر
یک دانه زیست پذیر شامل یک رویان یا جنین قابل رویش می باشد. برای مشخص نمودن آن می توان از آزمون درصد جوانه زنی و یا تست تترازولیوم که هر دو تست در آزمایشگاه قابل اجراء هستند.
جهت آزمون جوانه زنی دانه گیاهانی مانند کاهو، ترب، اسفناج، لوبیا، نیلوفر را در هیپوکلریت سدیم ۱۰% به مدت ۱۵-۱۰ دقیقه خیس نمایید.
۲۵ دانه را به روش زیر آماده کنید اینکار باید با ۴ تکرار که در مجموع ۱۰۰ دانه است انجام گیرد
۱-دستمال کاغذی مرطوب را پهن کنید
۲-پنج دانه را در یک طرف دستمال قرار دهید و لبه آن را روی ردیف واجد دانه ها تا کنید.
۳-در ردیف دیگر پنج دانه قرار دهید و تای اول را روی آنها لوله کنید. اضافه کردن ردیف ها را ادامه دهید. اما ردیف ها را بصورت متراکم مجاور هم قرار ندهید. در اینجا پنج ردیف لازم می باشد.
۴-بخشهای لوله شده را در هر انتها، با یک نخ یا نوار تابیده گره بزنید.
۵-این نمونه ها را در کیفهای پلاستیکی قرار دهید و در جای گرم(حدود۲۱ oC) نگهدارید دقت کنید که تسترها (دستمال ها) درطی مرحله رویش خشک نشوند.
پس از ده روز دستمال را باز کرده و تعداد دانه های رویش کرده را بشمارید. درصد را برای هر دانه تست شده مشخص نمائید.
خفتگی دانه
خفتگی عبارت است از ناتوانی دانه برای رویش، حتی اگر شرایط محیطی بهینه وجود داشته باشد. خفتگی به دلیل موانع فیزیکی و یا شیمیایی درون دانه به وجود می آید.
چند فاکتور سبب خفتگی دانه می شود که سه فاکتور مهم آن عبارتند از:
۱-جنین خفته
۲-پو غیر قابل نفوذ دانه
۳-مهار کننده های شیمیایی درون دانه
روشهایی برای از بین بردن خفتگی وجود دارد که از جمله چینه سرمایی و قابل نفوذ کردن پوشش دانه ها را می توان نام برد.
آزمایش: دانه های مورد آزمایش را همچنانکه برای آزمون درصد رویش انجام داده اید آماده کنید از دانه های لیلکی که در فصل پاییز جمع آوری شده اند استفاده کنید. مراحل عمل را به روش زیر انجام دهید.
۱-هر دانه را به وسیله یک سوهان شکاف دهید تا یک منفذ در آن پدیدار شود.
۲-این عمل را برای هر ۲۵ دانه انجام داده و آنها را در یک دستمال کاغذی خیس بصورت آزمایش قبل بپیچید.
۳-تعداد مساوی از دانه ها را دست نخورده نگهداشته و آنها را دریک تستر مجزا قرار دهید.
۴-تسترها را برچسب زده و در کیسه های پلاستیکی در جای گرم (۲۱ oC) به مدت ۵ تا ۷ روز قرار دهید. و مطمئن باشید که تسترها در طی دوره خشک نشوند. پس از این مدت نمونه ها را باز و تعداد دانه های رویش یافته در هر دوتستر را در جدول زیر یاداشت نمائید.

آزمایشات مربوط به شرایط محیطی رویش دانه ها
۱-نیاز به آب
سه ظرف را با حروف A و B وC نامگذاری کنید و در کف آنها پنبه خشک بگذارید. در هر ظرف تعدادی دانه خیس کرده قرار دهید. ظرف A را به حال کاملا خشک باقی بگذارید، به ظرف B آنقدر آب بیفزایید که پنبه مرطوب شود و در ظرف C تا حدی آب بریزید تا دانه های زیر آب قرار گیرند در ظرفها را بگذارید و آنها را در دمای اطاق به مدت یک هفته نگه دارید.

-نتیجه مشاهدات خود را نوشته و آنها را تفسیر کنید.
۲-نیاز به اکسیژن
دستگاه آزمایش را مطابق شکل سوار کنید (توجه: اسید پیروگالیک و سود سوزاننده هستند.عینک مخصوص به کار ببرید و مایعات را با دقت بردارید).
اگر پنبه مرطوب را روی دانه های تره تیزک بکشیم، دانه ها به آن می چسبد چوب پنبه ها باید کاملا راه ورود هوا را سد کنند و دانه ها نباید با محلول داخل ظرف تماس یابند. اسید پیروگالیک و سود، اکسیژن هوا را جذب می کنند. بنابراین دانه های ظرف A محروم از اکسیژن هستند، ظرف B برای کنترل است. آزمایش کنترل برای آن است که نشان دهیم در شرایط آزمایش اگر اکسیژن وجود داشته باشد. رویش صورت می گیرد ظرفها را به مدت یک هفته در دمای اطاق به حال خود بگذارید برای آنکه نشان دهیم مواد شیمیایی دانه ها را نکشته اند پنبه ظرف A را به ظرف B منتقل می کنیم. در این حال دانه های ظرف A درون ظرف B خواهند روید.

نتیجه مشاهدات خود را تفسیر کنید.
۳-اثر دما در رویش دانه:

مقداری دانه ذرت را به مدت یک روز بخیسانید و بعد آنها را لای یک نوار کاغذ خشک کن مرطوب قرار دهید نوارهای لوله شده را در کیسه های پلاستیکی بگذارید.
یکی از کیسه ها را در یخچال (۴oC) دومی را در اطاق حدود(۲۰ oC) و سومی را نزدیک شوفاژ یا داخل دستگاهی که حدود(۳۰ oC) دما دارد نگهداری کنید. پس از یک هفته طول ریشه و ساقه های حاصل از دانه ها را اندازه بگیرید.
نتایج مشاهدات خود را نوشته و تفسیر نمائید.





-کشت گیاه لوبیا و اندازه گیری نمو آن
مواد و وسایل مورد نیاز
دانه لوبیا گلدان کوچک، خاک آماده شده
مراحل کار
۱-دانه لوبیا را به مدت ۴۸ ساعت در آب خیس می کنیم.
۲-گلدان کوچکی را باخاک آماده شده پر می کنیم.
۳-دانه لوبیا را در عمق مناسب می کاریم.
۴-گلدان را آبیاری می نمائیم و بقدری آب می ریزیم که آب از ته گلدان به بیرون نشت کند.
۵-در مقابل پنجره در اطاقی که دمای مناسب داشته باشد می گذاریم.
۶-مواقع آبیاری زمانی است که خاک روی گلدان تا حدودی خشک شده باشد.
-شرایط محیطی را از نظر نور، درجه حرارت و رطوبت یادداشت کنید.
-نوع جوانه زنی و زمان دو برگه شدن گیاه را مشخص کنید.
-هر دو روز یکبار رشد ساقه را اندازه گیری کنید.
-تاریخ مشاهده پدیده فتوتروپیسم را یادداشت کنید.

حرکت آب از طریق تعرق:
نیروی اصلی که آب را از خاک می کشد و در گیاه حرکت می دهد ناشی از فرآیندی بنام تعرق است تبخیر آب از برگها، نوعی نیروی مکش را سبب می شود که آب را در ساقه بالا می کشاند. آب از آوندهای چوبی بالا می رود. این جریان آب را جریان تعرق می گویند.
شیره سلولی در هر سلول فشاری بر دیواره سلول وارد می کند(فشار تورژسانس) این فشارها مقداری آب را از سلولها به فضای خالی بین سلولها می راند در اینجاآب بخار می شود و بخار آب به طریق انتشار از فضاهای موجود در مزوفیل عبور میکند و ازروزنه های هوائی خارج می شود. به فرآیند، دفع بخار آب از برگها تعرق می گویند.
دیواره سلولها با گرفتن آب از نزدیکترین آوندها، آبی را که از راه تعرق از دست می دهند جبران می کنند در نتیجه آب در آوندهای چوبی از ریشه به بالای ساقه کشیده می شود و به برگها می رسد و هر ماده ای که در آب موجود باشد در ساقه حمل می شود. اما ستون ظریف آب نباید شکسته شود. عناصر آوند چوبی هدایت لازم برای این ستون را فراهم می آورند.
میزان تعرق:
تعرق عبارت است از خروج بخار آب از برگها، به اتمسفر بنابراین عوامل محیطی می توانند در میزان تعرق موثر گردند این عوامل عبارتنداز نور- رطوبت- جریان هوا-دما.
آزمایشات مربوط به عمل انتقال در گیاهان:
۱-اندازه گیری میزان تعرق
وسایل مورد نیاز: گلدان حاوی گیاه، گلدان فاقد گیاه، ترازو و کیسه پلاستیکی
آزمایش: یک گیاه گلدانی را آب می دهیم و بعد گلدان و سطح خاک را در کیسه پلاستیکی می پیچیم. با این عمل مطمئن می شویم که کسر آب ناشی از تبخیر آب از شاخه و برگها است نه از خاک. وزن گلدان را در هر نیم ساعت یکبار اندازه می گیریم. اگر در طول چهار ساعت مثلا ۵۶ گرم کاهش وزن داشته باشیم. گیاه ۱۴ گرم آب را در یک ساعت از دست داده است. براساس این نتیجه چون گیاه در عمل تعرق آب از دست
می دهد. فرض می شود که تمامی تغییر وزن مربوط به عمل تعرق است.
در واقع ممکن است مقدار کمی از افزایش وزن گیاه به خاطر جذب دی اکسید کربن در عمل فتوسنتز باشد یا کاهش اندکی به خاطر دفع دی اکسید کربن ضمن تنفس حاصل آید. در عمل ضمن چند ساعت آزمایش، این تغییرات نسبت به کاهش وزن حاصل از تعرق، بسیار ناچیز است.
آزمایش کنترل هم باید انجام بگیرد. گلدان پر از خاک بدون گیاهی را آب می دهند و مانند آزمایش قبل در کیسه پلاستیکی می پیچند. اگر این گلدان را همزمان، با گلدان حاوی گل وزن کنیم تغییری در وزن آن حاصل نمی شود و یا تغییر ناچیزی پدید می آید با کنترل آزمایش معلوم می شود که گیاه عامل کاهش وزن است. در صورتی که بتوانیم سطح برگها به اضافه ساقه را بر حسب سانتی متر مربع اندازه بگیریم می توان مقدار آب از دست رفته در ساعت از هر سانتی متر مربع برگ (gH۲O/cm۲/hr) گزارش نمائیم.






۲-کدام سطح برگ مقدار بیشتری بخار آب از دست می دهد؟:
آزمایش: یک تکه کاغذ صافی را در محلول ۵ درصد کلرید کبالت وارد می کنیم. بعد کاغذ را خشک کرده و از آن مربعهایی به ضلع ۵ میلیمتر درست می کنیم. وقتی این کاغذ خشک باشد آبی رنگ است و هر گاه مرطوب شود به رنگ صورتی در می آید. دو تکه از کاغذهای مربع شکل آغشته به کلرید کبالت را با پنس گرفته و روی شعله ضعیف گاز یا روی لامپ روشن نگه می داریم تا کاملا خشک و آبی رنگ شون بعد آنها را با چسب نواری شفاف روی برگ می چسبانیم. یک مربع را به سطح تحتانی برگ می چسبانیم وقتی بخار آب برگ به کاغذهای کلرید کبالت برسد رنگ آنها را صورتی می کند. سطحی که روزنه های بیشتری دارد سریعتر بخار آب آزاد می کند، بنابراین در این سمت تغییر رنگ زودتر اتفاق می افتد.
پس از مشاهده آزمایشات لطفا به سوالات زیر پاسخ دهید.
۱-وزن مجموع یک بشر حاوی آب و شاخه داخل آن ۲۷۵ گرم است. دو ساعت بعد وزن آنها ۲۶۰ گرم می شود. بشر شابهی که گیاه ندارد در همین زمان ۳ گرم کاهش وزن دارد. میزان تعرق شاخه را در یک ساعت محاسبه کنید.
۲-در آزمایش ۲ بگوئید (الف) چرا مربعهای کاغذی کلرید کبالت با پنس نگهداری می شوند؟ (ب) چرا فکر می کنید که بخار آب حاصل از برگ کاغذ کلرید کبالت را قرمز کرده است نه بخار آب هوا؟




۳-انتقال در دستجات آوندی:
آزمایش: چند شاخه برگدار را در محلول یک درصد آبی متیلن قرار می دهیم و آنها را به مدت ۳۰ دقیقه یا بیشتر در مقابل نور می گذاریم. در موارد زیادی، بعد از این مدت ماده رنگی در آوندهای برگ دیده می شود. اگر مقاطعی از شاخه ها تهیه شود. رنگ در دستجات آوندی مشاهده خواهد شد. این مشاهدات نشان می دهد که ماده رنگی و احتمالا آب در دستجات آوندی به سمت بالای ساقه حرکت می کنند. مطالعه دقیقتر نشان می دهد که ماده رنگی در آوندهای چوبی حرکت می کند.
۴-نمایش دفع آب در هنگام تعرق:
آزمایش: یک گیاه گلدانی را که تازه آب داده ایم یا یک گیاه باغچه را کاملا در کیسه پلاستیکی شفافی قرار داده و در کیسه را در قاعده ساقه محکم می کنیم.
گیاه را دو ساعت در مقابل نور مستقیم آفتاب قرار می دهیم. بخار آب ناشی از عمل تعرق به زودی هوای داخل کیسه پلاستیکی را اشباع می کند و قطرات آب در داخل آن تشکیل می شوند. آزمایش کنترل با شاخه مشابهی که فاقد برگ و گل است در شرایط مشابه انجام
می گیرد. پدیده تعریق وقتی اتفاق می افتد که میزان آبی که وارد گیاه می شود بیشتر و سریعتر از میزان آبی باشد که گیاه از دست می دهد

-چه شرایطی از خاک باعث تعرق خواهد شد؟
-چه شرایطی از هوای اطراف باعث آن می شود؟
-در مناطق گرم دنیا تعریق به چه نسبتی است؟
-درکدام قسمت دنیا، فکر می کنید که تعریق عمومیت داشته باشد؟
-مشاهده آماس و پلاسمولیز در سلولهای اپیدرمی پیاز
مواد و وسایل لازم
-فلس پیاز- آب نمک- قطره چکان- لام و لامل
مراحل کار
۱-قطعه ای از اپیدرم فوقانی پیاز که صورتی رنگ است بطوری که از پارانشیم ذخیره ای به آن نچسبد جدا کرده و در روی لام تمیز قرار دهید. سپس یک قطره آب ریخته و لامل را روی آن بگذارید و در زیر میکروسکپ سلولهای بشره پیاز را که در حالت آماس یا تورژسانس است مشاهده کنید.
۲-بدون آنکه لام را تکان دهید آب آن را با کاغذ خشک کن خارج نمائید و توسط قطره چکان در اطراف یک لبه لامل محلول ۵ درصد آب نمک یا آب قند بریزید. بطوری که آب نمک به بشره پیاز برسد. و در زیر میکروسکپ به چند سلول نگاه کنید. می بینید که واکوئل سلول آب از دست داده و چروکیده می شود در نتیجه غشاء سیتوپلاسمی از دیواره سلولی جدا می گردد. در این حالت می گویند سلولها پلاسمولیز حاصل کرده اند. حالا اگر به زیر لامل دوباره آب وارد کنید، سلولها آب جذب کرده و به حالت اول خود بر می گردد.
-سلول را در حالت آماس و پلاسمولیز رسم کرده و قسمتهای مختلف را نامگذاری کنید.

آزمایشاتی مربوط به پدیده فتوسنتز
-ضرورت کلروفیل برای فتوسنتز: برگهایی که به طور طبیعی رنگارنگ و یا ابلق به نظر
می رسند و معمولا حاشیه هایی سفید یا زردرنگ یا صورتی دارند. این بخشها فاقد رنگیزه کلروفیل اند می توان از آنها جهت نشان دادن اینکه در کجای برگ کلروفیل وجود ندارد استفاده نمود. در این نقاط نه تولید نشاسته وجود دارد و نه ذخیره فتوسنتزی یعنی نشاسته دیده می شود.
آزمایش: جهت مشاهده حضور نشاسته در برگهای رنگارنگ و ابلق بطریق زیر اقدام نمائید.

-برگ ابلق مثل شمعدانی ابلق و برگ رنگارنگ مثل حسن یوسف را تهیه کرده و رونگاره از مناطق سبز و غیر سبز را رسم و نامگذاری نمائید.
۲-برگها را در آب بجوشانید تا بافت های آن کشته شوند و زنگیزه های آبی و قرمز و قابل حل در آب که در بعضی از گیاهان کلروفیل را می پوشانند خارج شوند.
۳-برگها را برای چند دقیقه در الکل بجوشانید تا رنگیزه ها خارج شوند توجه نمائید هرگز الکل را روی شعله باز حرارت ندهید. از المنت های الکتریکی هات پلیت یا از بشر محتوی آب داغ استفاده نمایید و بشر کوچکی از لکل و برگها را در درون آن قرار دهید تا داغ شود.
۴-برگها را در پتری دیش بگذارید و چند قطره محلول رقیق لوگل یا یدیدورپتاسیم اضافه نمایید.
۵-رنگ قهوه ای یا ارغوانی تیره در برگ نشانه وجود نشاسته است.




۶-در رو نگاره برگ که قبلا ترسیم نموده بودید مشخص نمایید که کدام قسمت در آزمایش نشاسته مثبت بوده وجود نشاسته را تائید می نماید.
-آیا مناطق سفید و غیربرگ در آزمایش نشاسته نتیجه مثبت می دهد؟
-آیا مناطق سبز در آزمایش نشاسته جواب مثبت می دهد؟
-آیا کلروفیل در برگ وجود دارد؟
-آیا وجود نشاسته نشانه نسبتا خوبی از بافت کلروفیلی در برگ است؟
ضرورت نور در فتوسنتز
گیاه لوبیا و یا شمعدانی که چند عدد از برگهای آن با کاغذی سیاه و ضخیم و یا فویل آلومینیمی به سطح ۴ سانتی متر مربع پوشانیده شده است (با گیره) را مشاهده نمایید. این کاغذهای سیاه مانند پرده هائی مانع عبور نور می شوند. گیاه باید به مدت ۷۲ ساعت در تاریکی نگه داشته شده و سپس به مدت۸ تا ۱۲ ساعت در معرض نور قرار گرفته باشد. یک برگ را قطع نمایید و کاغذ سیاه را جدا نموده و آن مطابق روش قبل تست نشاسته کنید. مشاهده می کنید که قسمت پوشانیده شده به آزمایش نشاسته جواب منفی
می دهد.





-چرا گیاه برای ۷۲ ساعت در تاریکی نگه داشته شد؟
-آیا بافتی که نور به آن تابیده شده به آزمایش نشاسته جواب مثبت می دهد؟
ضرورت گاز کربنیک در فتو سنتز
دو گیاه درون گلدان وبدودون نشاسته(۴۸ساعت درتاریکی نگهداری شده) را آب
می دهیم وبعد شاخه ها وبرگهای آنهارا در کیسه پلاستیکی می گذاریم.در یک گلدان یک ظر ف مح توی آب آهک گذاشته شده ،که می تواند دی اکسید هوا را جذب کند
( آزمایش) ودر دیگری بی کربنات سدیم گذاشته ایم که تولید دی اکسید کربن می کند (کنترل) مطابق شکل.
هر دو گلدان رابه مدت چند ساعت مقابل نور قرار میدهیم وبعد،از هر کدام یک برگ جدا
می کنیم وآزمایش تشخیص نشاسته را طبق آزمایشات قبلی روی آنها انجام می دهیم.










لطفا نتیجه را برسی نمایید.
- آیا برگی که دی اکسید کربن در یافت نکرده آزمایش نشاسته آن مثبت خواهدبود؟
- برگی که دی اکسید کربن در یافت کرده آزمایش نشاسته آن چگو نه است؟
تروپیسم (گرایش)
تروپیسم، واکنشی است که در اثر محرک نظیر نور یا جاذبه زمین در جهت رشد ریشه و ساقه حاصل می شود. مثلا اگر نور از یک سمت بیشتر بتابد ساقه به آن جهت رشد
می کند. این واکنش نسبت به جهت تابش نور فتوتروپیسم نام دارد. به واکنش نسبت به اثر نیروی جاذبه زمین تروپیسم گفته می شود.
آزمایشهای مربوط به تروپیسم
۱-فتوتروپیسم در نره تیزک نورسته:
آزمایش: در کف دو پتری دیش پنبه یا کاغذ صافی مرطوب بگسترانید و مقداری دانه تره تیزک را به طور فاصله دار روی آنها بپاشید. ظرفها را به مدت شش تا هفت روز در جای کاملا تاریک بگذارید تا دانه ها برویند در تمام این مدت پنبه ها را مرطوب نگه دارید). در هر ظرف قسمت برگدار (برگهای اولیه و لپه ها) نیمی از گیاهان نورسته را ببرید. یکی از ظرفهای دارای گیاه را در فاصله ۴۰ سانتی متری نور مستقیم چراغ مطالعه که از پهلو و کمی پائین تر از ظرف می تابد قرار دهید. با استفاده از صفحات مقوایی تا آنجا که ممکن است از تابش نورهای دیگر به گیاهان جلوگیری کنید. گیاهان نورسته را بین ۲ تا ۲۴ ساعت بعد مورد بررسی قرار دهید.






-نتیجه مشاهدات خود را نوشته و تفسیر نمائید.
۴-ژئوتروپیسم در ریشه چه های نخود:
حدود ده دانه نخود را به مدت یک روز در آب بخسانید و بعد آنها را در لای نوار کاغذ خشک کن مرطوب بپیچید و بگذارید برویند. بعداز سه روز شش تا از دانه ها را که ریشه راست دارند انتخاب کنید و مطابق شکل در دو ظرف پتری قرار دهید. ظرفها را به پهلو و طوری نگه دارید که در یکی ریشه ها رو به پائین و در دیگری در وضع افقی قرار گیرند بعداز ۲۴ ساعت آنها را بررسی کنید.






نتایج را یاداشت کرده و تفسیر نمائید.
۳-ژئوتروپیسم در ساقه نورسته لوبیا:
مقداری دانه لوبیا را در گلدانهای کوچکی می کاریم تا برگهای اولیه به خوبی ظاهر شوند. یک گلدان را به پهلو می خوابانیم. به طوری که ساقه گیاه درون آن در وضع افقی قرار گیرد گلدان دوم را هم به وضع افقی قرار می دهیم. اما آن را بوسیله دستگاه چرخان
می چرخانیم این دستگاه مانند یک ساعت کوکی یا سینی دوار الکتریکی که در هر ساعت چهار دور می زند کار می کند. با وجود آنکه نیروی جاذبه از یک سمت بر شاخه اثر می گذارد ضمن چرخش گیاه تاثیر نیروی کشش در همه جوانب گیاه یکسان می شود. شرایط تابش نور برای گیاهان هر دو گلدان باید یکسان باشد. بعداز ۲۴ سعت گلدانها را مشاهده نمائید.




-نتیجه مشاهدات را نوشته و با استفاده از کدام تئوری می توان ژئوتروپیسم منفی ساقه لوبیا را تفسیر نمود شرح دهید.

لطفا پس از مشاهده آزمایشهای مربوط به تروپیسم به پرسشهای زیر پاسخ دهید.
۱-مزایای یک گیاه که دارای (الف) ژئوتروپیسم مثبت در ریشه، (ب) ژئوتروپیسم منفی در ساقه و (ج) فتوتروپیسم مثبت در ساقه ها باشد چیست؟
۲-آیا انتظار دارید که ریشه های فرعی دارای (الف) ژئوتروپیم مثبت،(ب) ژئوتروپیم منفی،(ج) هیچکدام از این دو حالت باشند استدلال خود را توضیح دهید.
۳-نتایج احتمالی حاصل از رشد ساقه نور رسته ای را که به طور افقی قرار گرفته دارند و از یک سمت نور می بیند بحث کنید.
۴-توضیح دهید که چگونه دستگاه چرخان شاهد در آزمایش ۳ را می توان برای آزمایشهای ۱ و ۲ نیز به همان منظور بکار برد.
۵-با استفاده از تئوری اکسین، سعی کنید که ژئوتروپیسم منفی ساقه لوبیای آزمایش ۳ را تفسیر کنید.
۶-با استفاده از تئوری اکسین، توضیح دهید که چرا دانه های تره تیزک که در آزمایش ۱ لپه ها و جوانه های برگ آن را جدا کردیم حتی، با وجود سالم بودن ساقه چه در برابر نور یک طرفه عکس العمل نشان نداد.
منابع:
۱-راهنمای آزمایشگاهی گیاه شناسی ، جلد اول، تالیف مارگارت بالباچ، لارنسی سی. بلیس (ترجمه خسرو منوچهری کلانتری، فرخنده رضانژاد)
۲-زیست شناسی مقدماتی ، تالیف د.جی.مک کین، مترجم محمدعلی شمیم
۳-جزوه عملی گیاه شناسی (۱) دکتر رحمت توکل

پیاز (Allium)

گیاهانی از تیره ی لاله و زیر تیره ی لاله که برگهای ان استوانه ای و اغلب تو خالی گل اذین چتر کروی و یا نیمه کروی است . در برخی از گونه ها تولید پیازچه های هوایی در کنار براکته گل اذین می کنند که پس از جدا شدن رشد کرده و بوته جدیدی تشکیل می دهند. امروز این جنس در تیره ای مستقل جا گرفته است. گونه های مهم این جنس از نظر کشاورزی بدین شرح است:

۱. پیاز A.cepa

2. سیر A.sativum

3. تره فرنگی A.porru

4. تره ایرانی A.ampeloprasum.Iranicu

5. پیازچه A.fistulosum

6. موسیر A.hirtifolium

خواص دارویی پیاز :

پیاز خام یکی از غذاهای ضد عفونی کننده است و معده و روده را از عفونت گوشت پاک میکند و دارای انسولین نباتی است ومرض قند را معالجعه و از ابتلا به ان جلو گیری می کند .

هر شخص سالم که بخواهد سلامتی خود را حفظ کند باید در 24 ساعت با غذای خود در حدود نیم سیر پیاز بخورد . پیاز دارای گوگرد است و برای رشد موهای بدن بسیار لازم است.

پیاز دارای ویتامین های مختلف مخصوصا ویتامین «ث» بوده و از رقیق شدن خون جلوگیری می کند. پیاز نا بود کننده ی ضد ویتامین «ب» می باشد که در مغز برنج بوده و ویتامین های بدن را رسوب می دهد.

پیاز دارای فسفر است ؛پیاز اهک دارد و استخوان بندی را محکم کرده و از نرمی استخوان جلوگیری می کند.

در پیاز انزیم مخصوصی است که اشک را زیادتر و ترشحات داخلی غدد اشک را که ضد سرطان است زیاد می کند . پیاز اشتها به غذا وشهوت را زیاد می کند.

در «برن» پایتخت سویس، هر سال مدت یک هفته برای پیاز جشن می گیرند همینکه کامیون های پر از پیاز از نواحی کوهستانی مجاور به شهر میرسند ، بازرگانان و خانه داران به سوی ان هجوم می اورند . مدت یک هفته ، در خانواده ها و رستوران ها هر غذای تهیه می شود ، مواد اساسی ان پیاز است  و در طول این مدت دسته های پیاز را به اطراف پنجره ها و در ورودی خانه می بندند و خانمها کلاهای خود را با ان ارایش می دهند. شب که شد پیاز ها را به زمین می اندازند و اشخاص فقیر این پیازها را جمه کرده و از این غذای که رایگان به دست انها می رسد ، مدت زیادی می توانند از ان استفاده نمایند خوشحال و مسرور می شوند.

یک ملت خوشحال و خوشبخت برای این سبزی که اغلب انرا به عنوان ادویه ی خود بکار می بریم چنین احترامی را قائل است. طب قدیم در موارد زیادی پیاز را مصرف می کردند.

دیوید سکورید طبیب اول یونانی که در قرن اول میلادی می زیست و همچنین پلین گیاهشناس معروف روم قدیم که فرهنگ گیاهشناسی او تا امروز هم اهمیت وشهرت خود را حفظ کرده ،پیاز را عامل بی نظری در سلامت و طول عمر می دانستند.

بلغاریها پیاز خام را زیاد می خوردند و یکی از غذاهای اصلی و مهم انها نان و پیاز و فلفل و نمک است . اکنون بین تمام ملل جهان وضع بهداشتی بلغارستان از همه بهتر است ، بیماری سرطان در ان کشور وجود ندارد و تعداد صد ساله ها زیاد می باشد.

 این مطلب ادامه دارد(با کلیک بر مطلب کنار نظر خواهی)

گیاه سرخاب به خانواده فیتولاکاسه تعلق دارد. علفی، پایا، با ارتفاع حدود ۳ متر بومی شمال آمریکا(جنوب غربی کانادا و ایالت های ویرجینا فلوریدا ایالت متحده آمریکا) است و به فراوانی در سواحل دریای خزر می روید. برگهای این گیاه متناوب، بیضی شکل، بدون دندانه، فاقد تار با پهنک کامل بدون گوشوارک، با گل های سفید و یا سفید مایل به صورتی و میوه های به رنگ بنفش مایل به سیاه ارغوانی شبیه خوشه انگور می باشد . این گیاه اثرات متعدد درمانی در اختلالات گوارشی (ایجاد تهوع، استفراغ و اثر مسهلی)، روماتیسم مزمن و ضد میکروارگانیزمی (ضد میکروبی و ضد ویروسی) و کاهش آلودگی های قارچی و تحریک سیستم ایمنی دارد . در تحقیقات اخیر، وجود کدورت یا اختلالات کبدی گزارش شده است که برای اثبات فرضیه سمیت بافت کبدی به مطالعات تکمیلی نیاز است. دو تری ترپن ساپونینی فیتولاکتوکسین(Phytolactoxin) و فیتولاکسی ژنین (Phytolaccigenin) به عنوان عامل عمده سمیت شناسایی شدند. از طرفی میتوژن های گیاهی (PWM=Pokeweed mitogen) مانند Lectins به احتمال زیاد در سمیت کبدی دخالت دارند.

توکسین ها و میتوژن های گیاهی روی سلول های پارانشیمال کبدی و یا به طور غیر مستقیم از طریق مواد میانجی آزاد شده از سلول های غیر پارانشیمال کبدی مثل کوپفر کبدی عمل می کنند و منجر تغییرات هیستو پاتولوژیک می شوند که اغلب در منطقه ۳ لوب کبدی مشاهده می شود . برای ارزیابی سمیت کبدی عوامل مختلفی از قبیل: بررسی تغییرات پروتئین تام، تغییرات آنزیماتیک (ALT/AST)، سنجش میزان ذخایر گلوتاتیون، ریز بینی نمونه ها و بررسی آسیب های بافتی قابل بررسی هستند. آنزیم های ترانس آمیناز هر چند اختصاصی نیستند ولـــی در بسیاری از آسیب های کبدی افزایش می یابند که ذخائر گلوتاتیون برای خنثی سازی متابولیت های الکتروفیل کفایت نمی کند و با پراکسیداسیون غشاء چرب میتوکندری و لیزوزوم، آنزیم ها آزاد سازی می شوند.

اثرات سمی گیاه و فرایند سرطان زای آن کاربردهای متعدد و بهینه درمانی آن را با شک و تردید توأم می کند و نظارت و کنترل و محدود کردن مصرف آن را ضروری می نماید. به منظور ارزیابی سریع و نسبتاً دقیق میزان سمیت عصاره متانولی و عصاره آبی گیاه از سیستم پرفیوژن کبد جدا شده موش صحرایی که به حالت طبیعی و فیزیولوژیک شباهت زیادی دارد استفاده می شود. در این سیستم سلول های کبدی به طور مستقیم در مجاورت غلظت های مختلفی از عصاره متانولی و عصاره آبی گیاه قرار می گیرد. (اجزاء پلاسما و ارگان های مجاور و هورمون های موضعی روی سیستم پـــرفیوژن تأثیر چندانی ندارند) و در فاصله زمانی بسیار کوتاه مطالعه سمیت کبدی امکان پذیر می شود.

خواص درمانی

۱. ریشه این گیاه سمی است. ابتدا چند آب جوشانده بیرون ریخته شود سپس استفاده گردد. اگر چنان‌چه بر اثر بی‌احتیاطی استفاده شد جهت رفع مسمومیت آن شیر بنوشند.
۲. جهت جلوگیری از بزرگ شدن غده تیروئید برگ‌های سبز این گیاه را مانند سبزی خوردن می‌توان همراه غذا مصرف نمود.
۳. برای جلوگیری از سفت شدن كبد و رفع آن از برگ‌های این گیاه استفاده می‌شود.
۴. جهت درمان حالت صفراوی از سبزی این گیاه استفاده شود.
۵. میوه این گیاه ضد یبوست می‌باشد ولی نباید در خوردن آن افراط كرد.
۶. همچنین از برگهای جوان آن که محتوی ویتامین C می باشد بعنوان سبزی مصرف می شود 

اندام مورداستفاده

ریشه خشک شده :
امروز به عنوان تصفیه کننده لنف ، مخصوصا درتب غده ای والتهاب لوزه ، به کار می رود و می توان آن را برای درمان ماستیت به کار برد وداروهای روماتیسم اضافه کرد . کاربردخارجی آن برای بیماری های پوستی عفونی مانند جرب وکچلی قارچی پوست است و می توان آن را به مرهم های تسکین دهنده درد زخم ، همورویید و مفاصل ملتهب افزود .

میوه :
قدرت آن عموما کمتر از ریشه است .میوه تازه وخشک شده سمی است وشیوه آپاچی ، یعنی جویدن آن ، توصیه نمی شود. در گذشه آن را برای بیماری های پوستی و درمرهم های مسکن روماتیسم به کار می بردند. عصاره آن را روی زخم وتومور می مالیدند اما تاثیر چندانی ندارد .

تکثیر

ازدیاد این گیاه از طریق بذر صورت می گیرد . بذر این گیاه به رنگ بنفش و وزن هزار دانه آن معادل ۸۴۷/۵ گرم است . در صورتیکه بذر آن اواخر اسفند و اوایل فروردین کشت شود براحتی جوانه خواهد زد . میزان بذر مورد نیاز برای هرهکتار زمین ۲۰۰ تا ۵۰۰ گرم میباشد .

آفات

از آفات مهم این گونه تشی است که به ریشه های آن صدمه وارد می کند . میوه سرخاب کولی پس از رسیدن توسط خرس و همچنین پرندگان مصرف می شود .

با توجه به پراکنش جغرافیایی نسبتاَ کم گیاه سرخاب کولی درشمال ایران و استان گلستان که بیشتر در حاشیه جاده ها و اراضی زراعی می باشند ، بمنظور حفظ ذخیره ژنی این گیاه لازم است بذر آن جمع آوری و در بانک ژن گیاهی و کلکسیونهای گیاهان داروئی نگهداری و کشت شوند . همچنین بجهت کاربرد زیادی که در طب گیاهی و صنعت دارد استفاده های بهینه از این گیاه کم آشنا صورت پذیرد .

باسمه تعالي

 جلد دوم

  تأليف : سيد حسن زالي

عضو هيئت علمی دانشگاه مازندران

  دیواره سلول گیاهی

بر اساس آخرین رده بندی ها گیاهان موجودات پر سلولی یوکاریوت هستند از این رو سلولهای گیاهی همگی از نوع سلولهای یوکاریوت هستند.

از مهمترین تفاوت های سلول های گیاهی با سایر سلولها وجود پلاستید در این سلولها و نيز دیواره سلولی خاص است . این دیواره که قبلا به عنوان بخش بی جان و غیر فعال که از ترشح ساده مواد بوجود آمده در نظر گرفته می شد امروزه بعنوان بخش فعال ، پویا و زنده محسوب شده و تشکیل آن از روی برنامه از پیش تعیین شده اما در بسیاری از موارد قابل تغییر صورت می گیرد.

از مهمترین وظایف دیواره سلولی می توان موارد زیر را نام برد:

1 - تعیین شکل ویژه سلول

2 - محافظت از سلول در برابر نیرو های فیزیکی

3 - جلوگیری از به هدر رفتن آب

4 - کنترل نقل و انتقال مواد به ویژه مواد مضر

5 - کنترل رشد سلول

1 - تعیین شکل ویژه سلول

از ویژگی های مهم بسیاری از سلول های گیاهی داشتن شکل ویژه است این شکل غالبا به دلیل دیواره سلولهای یاد شده می باشد . اهمیت دیواره در ایت میان به حدی است که از دیواره سلولی گاهی به نام دیواره اسکلتی یاد شده است . از جمله سلولهایی که دارای شکل ویژه ای است می توان به فیبرها ، اسکلرید ها ، پارانشیم هوایی یا بازودار ، کرک های پوششی و ...

2 - محافظت از سلول در برابر نیرو های فیزیکی

وزن زياد بسياري از شاخه ها و تنه درخت توسط چه چيزي تحمل مي شود ؟ چگونه درختان در برابر نيروي عظيم باد ها و طوفان ها مقاومت مي نمايند ؟ ديواره سلول هاي گياهي بويژه در بافت هاي چوبي شده و بافت هاي نگاه دارنده عامل تحمل اين نيرو هاي عظيم است. ليگنين يا چوب از اصلي ترين مواد استحكام بخش ديواره هاي سلولي است.

3 - جلوگیری از به هدر رفتن آب

سلولهاي سطحي كه در تماس با هوا هستند در معرض از دست دادن آب به صورت تبخير سطحي مي باشند. ديواره اين سلولها با تغيير شيميايي كه منجر به نفوذ ناپذير شدن آن مي شود از به هدر رفتن آب جلوگيري مي نمايد. كوتين ، موم و چوب پنبه كه از مشتقات ليپيدها مي باشند باعث اين نفوذ ناپذيري مي شود.

4 - کنترل نقل و انتقال مواد به ویژه مواد مضر

نفوذ ناپذير شدن ديواره علاوه بر جلوگيري از خروج آب از ورود آب باران و يا ساير محلول ها و مواد مضر به درون سلول هاي سطحي ممانعت مي كند.

5 - کنترل رشد سلول

سلول هاي داراي ديواره اوليه در تمام جهات قادر به رشد هستند اما با تشكيل ديواره ثانويه در مراحل اول كم كم رشد قطري بسياري از سلول ها قطع شده سلول تنها در جهت طولي رشد كرده و با كامل شدن ديواره رشد طولي نيز متوقف خواهد شد.

الياف سلولزي موجود در اين ديواره ها و لايه هاي مختلف آن در اين الگوهاي رشد نقش اصلي را دارد .

وجود برخي مواد نيز در ديواره مثل ليگنين يا چوب در جلوگيري از رشد موثر است.

وجود برخي اليگوساكاريدها در ديواره برخي سلول ها مثل ديواره سلول هاي اسفناج با عمل ضد اكسيني خود از رشد سلول كه توسط اكسين تحريك مي شود جلوگيري مي كند.

تغييرات ديواره سلولي

در هر يك از بخشهاي تشكيل دهنده ديوارة سلولي و يا تمام بخش هاي آن ممكن است تغييراتي رخ دهد . اين تغييرات را  در دو گروه تغييرات فيزيكي و تغييرات شيميايي طبقه بندي مي نمايند .

تغييراتي كه در ضخامت تمام يا بخش هايي از ديواره رخ مي دهد تغيير فيزيكي به شمار مي رود .

 تركيب اصلي ديواره سلولز ، همي سلولز و تركيبات پكتيني است . وجود مواد ديگر مثل چوب ، چوب پنبه ، موم ، كربنات كلسيم ، سيليس و غيره نشانگر تغيير شيميايي ديواره سلولي است.

الف ) تغييرات فيزيكي

دو گروه تغييرات عمده در اين بخش قرار مي گيرند كه عبارتند از : الف ـ 1 ) ضخيم شدن ديواره و الف ـ 2 ) تشكيل ( pit ) ( پيت ) يا پونكتواسيون .

 الف ـ 1 ) ضخيم شدن ديواره سلول

در اين تغيير ديواره سلول ضخيم مي شود بدينصورت كه اگر تمام

 ديواره هاي يك سلول به يك اندازه ضخيم شود ضخيم شدن را ضخيم شدن متقارن گويند . اين حالت در کلانشيم حلقوي ديده مي شود .

نوع ديگر ضخيم شدن ديواره ضخيم شدن نامتقارن ديواره نام دارد در اين نوع ضخيم شدن تنها بخشهايي از ديواره ضخيم مي شود . مثل كلانشيم مماسي و يا كلانشيم زاويه اي .